Waar gaat het over
Kinderen kijken filmpjes op YouTube, spelen op Roblox en scrollen door apps. Wat ze te zien krijgen, kiezen ze niet helemaal zelf. Een aanbevelingsalgoritme laat steeds meer zien van waar een kind op klikt, om de kijktijd te verlengen. Daardoor verdwijnen andere onderwerpen uit beeld: de filterbubbel.
In de mini-app De Bubbel ervaart een kind dit zelf. Eerst bouwt de app een bubbel om het kind heen (ronde 1), daarna mag het kind zijn eigen, gemengde bubbel samenstellen (ronde 2). Het doel is niet angst, maar herkenning en grip: je kunt je bubbel doorprikken en zelf kiezen.
Leerdoelen
- De leerling kan in eigen woorden uitleggen dat een app steeds meer van hetzelfde laat zien.
- De leerling herkent dat dit de eigen keuze kleiner maakt (de bubbel).
- De leerling weet dat hij zelf kan kiezen en zijn bubbel kan veranderen of doorprikken.
- De leerling begrijpt dat de app dit doet om de aandacht vast te houden.
- De leerling kan in eigen woorden vertellen waarom de app dat wil: hoe langer je kijkt, hoe meer reclame, en reclame is geld voor de app.
- De leerling benoemt hoe de bubbel voelde (krap, saai, of juist fijn) en hoort dat elk antwoord mag.
Koppeling met de kerndoelen
Sluit aan bij de kerndoelen digitale geletterdheid, onderdeel navigeren in het digitale media- en informatielandschap. De les werkt in het bijzonder aan deze leerdoelen:
beschrijven hoe makers van digitale media de aandacht van gebruikers trekken, vasthouden en beïnvloeden met kleurende en sturende technieken
benoemen van factoren die het aanbod en de zichtbaarheid van zoekresultaten beïnvloeden
Bron: SLO, Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid (juli 2025), p.16. Digitale geletterdheid kent drie domeinen: praktische kennis en vaardigheden, ontwerpen en maken, en de gedigitaliseerde wereld. Dit thema raakt vooral de gedigitaliseerde wereld.
Lesopbouw
| Tijd | Onderdeel |
|---|---|
| 5 min | Introductie (klassikaal). Start een kort gesprek: wie kijkt weleens filmpjes of speelt een spelletje op een telefoon of tablet? Hoe weet die app eigenlijk wat hij jou laat zien? Verzamel ideeën, nog zonder het juiste antwoord te geven. |
| 10 tot 15 min | De app spelen. De kinderen spelen De Bubbel, in tweetallen op een device, of klassikaal op het digibord waarbij u samen kiest en likt. Speel beide rondes. |
| 10 min | Nabespreking (klassikaal). Gebruik de gespreksvragen hieronder. Laat kinderen verwoorden wat er met hun scherm gebeurde en waarom. |
| 10 min | Doe-opdracht (optioneel). Zie verderop. Een tekenopdracht of een klasgesprek over "je bubbel prikken". |
Gespreksvragen
Tijdens en na het spelen
- Wat zag je op het scherm gebeuren toen je een paar keer op een hartje tikte?
- Waarom liet de app jou steeds meer van hetzelfde zien, denk je?
- Hoe voelde het toen je alleen nog maar één ding zag?
- Wat is het verschil tussen ronde 1 (de app koos) en ronde 2 (jij koos)?
- Hoe voelde de bubbel voor jou: krap, saai of juist fijn? (Alle antwoorden zijn goed.)
- Waarom wil de app dat je blijft kijken? Wat verdient de app daaraan?
- Wat kun je doen als je merkt dat je in een bubbel zit?
- Wie bepaalt eigenlijk wat jij kijkt: jij of de app?
Differentiatie
Groep 3 tot 4
Speel klassikaal op het digibord. Houd het bij het gevoel: "kijk, nu zien we alleen nog katten". Laat de kinderen samen "de bubbel prikken" roepen.
Groep 5
Laat ze zelf spelen in tweetallen en daarna in eigen woorden uitleggen waarom de app dat doet. Introduceer het woord aanbevelingsalgoritme.
Doe-opdracht (verwerking)
- Teken je bubbel. Laat kinderen twee bubbels tekenen: een waarin de app koos (alleen hetzelfde) en een waarin zij zelf kozen (lekker gemengd).
- Bubbel-prik-tip. Bedenk samen één ding dat je kunt doen om je bubbel te prikken, bijvoorbeeld bewust eens iets heel anders opzoeken.
Kernbegrippen voor de leerkracht
Filterbubbel. De situatie waarin je vooral nog ziet wat past bij eerdere keuzes, waardoor andere onderwerpen en gezichtspunten verdwijnen.
Aanbevelingsalgoritme. Het systeem dat voorspelt wat jou laat doorkijken en daar steeds meer van toont.
Kijktijd. De tijd dat je in een app blijft. Veel apps zijn ontworpen om die zo lang mogelijk te maken, want dat levert geld op via advertenties.
Voor thuis (tip voor ouders)
Vraag uw kind eens: "Waarom denk je dat YouTube jou juist dit filmpje laat zien?" Kijk samen wat er gebeurt als je bewust iets heel anders opzoekt. Zo leert uw kind dat het zelf kan sturen, in plaats van alleen te volgen wat de app aanbiedt.
Praktisch
- Nodig: een digibord of devices (Chromebook, tablet). Open
de-bubbel.htmlin een browser. Geen installatie. - Privacy: de app slaat niets op en heeft geen account nodig. Er wordt geen data van kinderen verzameld.
- Herhalen mag: kinderen kunnen meerdere keren spelen met een andere keuze.