Waar gaat het over
Kinderen delen van nature graag: hun naam, hun huis, wat ze meemaken. Online is dat delen niet meer terug te draaien, en kan het publiek onzichtbaar groot zijn. Jonge kinderen kunnen het abstracte begrip "privacy" nog niet overzien, maar ze kunnen uitstekend sorteren: dit mag iedereen weten, dit is van mij.
In de mini-app Het Geheimenkastje sorteert het kind acht kaartjes tussen het deelplein (lievelingskleur, lievelingsdier, een tekening) en het geheimenkastje (volledige naam en adres, wachtwoord, school, telefoonnummer van ouders, foto's in zwemkleren). De app benadrukt agency: delen wat je leuk vindt is gezellig, en bij de tekening kiest het kind zelf. Daarna volgt een tafereel: "Vos_99" uit een spelletje vraagt waar het kind woont. Het kind leert het rare gevoel in de buik herkennen als seintje, en oefent de gouden regel: stop, en vertel het een grote mens. Zonder bang te maken: hulp vragen wordt neergezet als dapper en slim.
Leerdoelen
- De leerling kan persoonlijke gegevens (naam en adres, school, wachtwoord, telefoonnummer, foto's van het eigen lijf) onderscheiden van dingen die je gerust deelt.
- De leerling weet dat een wachtwoord geheim is, ook voor vrienden.
- De leerling weet dat je online niet kunt zien wie iemand echt is.
- De leerling herkent een onprettig gevoel bij een vraag als signaal om te stoppen.
- De leerling weet dat het inschakelen van een volwassene altijd goed is, en oefent dat in een veilig tafereel.
Koppeling met de kerndoelen
Sluit aan bij de kerndoelen digitale geletterdheid voor het primair onderwijs, kerndoel 24 (domein de gedigitaliseerde wereld), onderdeel A: De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.
De les werkt in het bijzonder aan deze uitwerkingen:
herkennen van veiligheidsrisico's bij het gebruik van digitale systemen en data
wegen van dilemma's bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen
adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico's in digitale omgevingen
Bron: SLO, Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid (juli 2025), kerndoel 24, onderdeel A (p. 18). Deze les werkt voor groep 3 tot 5 toe naar dit einddoel van het po.
Lesopbouw
| Tijd | Onderdeel |
|---|---|
| 5 min | Introductie (klassikaal). Vraag: heb jij een geheim dat alleen jouw familie kent? (Niet laten vertellen!) Precies: sommige dingen zijn van jou. Vandaag leren we welke dingen dat op een scherm zijn. |
| 10 tot 15 min | De app spelen. De kinderen spelen Het Geheimenkastje, in tweetallen of klassikaal op het digibord: de klas wijst per kaartje het kastje of het deelplein aan. |
| 10 min | Nabespreking (klassikaal). Gebruik de gespreksvragen. Besteed extra aandacht aan het tafereel met Vos_99 en de gouden regel. |
| 10 min | Doe-opdracht (optioneel). Zie verderop: een eigen geheimenkastje knutselen. |
Gespreksvragen
Tijdens en na het spelen
- Welk kaartje vond jij het moeilijkst om te sorteren? Waarom?
- Waarom is een wachtwoord net de sleutel van je huis?
- De tekening mocht op het deelplein, áls jij dat wil. Wie bepaalt dat?
- Vos_99 klonk best aardig. Waarom zeg je toch niet waar je woont?
- Wat voel je in je buik als een vraag niet klopt? Wat doe je dan?
- Aan wie zou jij het vertellen? (Laat elk kind iemand noemen.)
Differentiatie
Groep 3 tot 4
Speel klassikaal en maak het lijfelijk: wijs naar de kastje-hoek of de deelplein-hoek van de klas. Focus op drie kaartjes: adres, wachtwoord en de foto.
Groep 5
Laat tweetallen zelf sorteren en daarna per kastje-kaartje uitleggen wat er mis kan gaan als het toch online komt. Introduceer het woord "persoonsgegevens".
Doe-opdracht (verwerking)
- Knutsel je kastje. Vouw of teken een eigen geheimenkastje en plak of teken erin wat van jou is (adres, wachtwoord-plek, familie-nummer). Op de buitenkant: wat je graag deelt.
- De gouden regel. Oefen hem samen hardop, met gebaar: stop (hand op), en vertel het een grote mens (wijs naar een volwassene).
Kernbegrippen voor de leerkracht
Persoonsgegevens. Alles wat vertelt wie en waar een kind is: naam plus adres, school, telefoonnummers, herkenbare foto's. In de app: de kastje-kaartjes.
Grooming-signaal. Onbekenden die in spelletjes of chats persoonlijke vragen stellen. De les vermijdt het woord en de angst, maar oefent precies de juiste reflex: niet antwoorden, volwassene erbij.
Het buikgevoel. Jonge kinderen kunnen risico's niet rationeel wegen, maar voelen ongemak wel. Dat gevoel expliciet benoemen ("dat is een seintje") maakt het bruikbaar.
Voor thuis (tip voor ouders)
Spreek samen af wie de "grote mensen" van uw kind zijn bij schermvragen, en zeg het hardop: "als iets raar voelt, kom je het altijd zeggen, je krijgt nooit straf voor eerlijk vertellen." Die veiligheid vooraf is de beste bescherming die er bestaat.
Praktisch
- Nodig: een digibord of devices (Chromebook, tablet). Open
geheimenkastje.htmlin een browser. Geen installatie. - Privacy: de app slaat niets op en heeft geen account nodig. Er wordt geen data van kinderen verzameld. Precies zoals we het de kinderen leren.
- Gevoeligheid: het tafereel met Vos_99 is bewust licht gehouden. Merkt u dat een kind iets kwijt wil over een echte ervaring, geef daar dan rustig ruimte aan.